درس سوم قرآن در چه زمانى جمع آورى شده است ؟ به اعتقاد ما ، قرآن در زمان پيامبر اكرم و زير نظر خود ايشان جمع آورى شده است . در بحثهاى گذشته آيه‌اى را در اين زمينه بيان كرديم ، در ادامه آيهء ديگرى را ذكر مىكنيم . در سورهء « حجر » مىفرمايد : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ « 1 » در اين آيه احتمال اين كه مراد از « ذكر » پيامبر باشد وجهى ندارد ، زيرا در دو آيهء قبلش مىفرمايد : وَ قالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ « 2 » ؛ كفّار گفتند : اى كسى كه ذكر بر او نازل شده است ، تو مجنون هستى . مىبينيد كه منظور از ذكر ، پيامبر نيست . پيامبر كسى است كه ذكر بر او نازل شده است . در آيهء 9 مىفرمايد : آن « ذكرى » كه بر تو نازل شده بود ، ما آن را نازل كرديم و ما حافظ آن هستيم . البته ممكن است در آيه‌اى ديگر منظور از ذكر ، پيامبر باشد ، مانند آيه : قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا . . . « 3 » ولى در آيهء مورد بحث ، اصلا احتمال اين كه مراد از « ذكر » ، پيامبر اكرم باشد ، وجود ندارد . پس خداوند مىفرمايد : « ما خودمان قرآن را نازل كرديم و

--> ( 1 ) - حجر / 9 . ( 2 ) - حجر / 7 . ( 3 ) - طلاق / 9 - 10 .